06-11-09

De valse en de echte 11e panchen lama

Het gebeurt dikwijls dat men mij interpelleert over het trieste lot van de ‘echte’ 11e panchen lama, die in 1995 door de 14e dalai lama als reïncarnatie aangeduid werd om de in 1989 overleden 10e panchen op te volgen. Enkele dagen nadat de dalai lama zijn keuze had bekendgemaakt, werd het jonge opvolgertje samen met zijn familie ‘uit de circulatie verwijderd’ door de Chinese overheid. In Tibet beweert men dat zij ‘zwijggeld’ kregen (een goede levenssituatie in Beijing) en een gecontroleerd verbod om met buitenlanders, journalisten en kloosters om te gaan. Volgens de verdedigers van de dalai lama heeft Beijing daarna een eigen jongetje aangeduid, ‘partijgetrouw’ of ‘zoon van een partijkader’ zo zeggen zij, om als ‘valse’ 11e panchen Tibet te versieren. Sinds bijna vijftien jaar wordt het ‘verdwenen jongetje’ op een foto als ‘jongste politieke gevangene ter wereld’ in pro-onafhankelijkheidsdemonstraties in het buitenland meegedragen. Wat zit daar nu weer achter?

 

Wat is een ‘panchen lama’?

Zonder veel in details te treden, toch een paar rechtzettingen van courante opinies bij ons verspreid door de sympathisanten van de dalai lama.

 

Is de panchen lama de ‘tweede’ in de religieuze hiërarchie in Tibet, een soort onderpaus?

Neen. Bijna integendeel. Hij was één van de twee eerste leerlingen van Tsongkapa, de stichter van de gelug school van het Tibetaanse boeddhisme (‘gele mutsen’). Tsongkapa en zijn twee leerlingen worden in Tibet vereerd als een soort ‘heilige Drievuldigheid’. De eerste dalai lama was een latere leerling van Tsongkapa. Maar de 5e dalai lama greep de lokale politieke macht in Tibet in de 17e eeuw en dat gaf hem en zijn opvolgers natuurlijk meer invloed op alle terreinen. De dalai lama’s verbleven ook in de hoofdstad Lhasa, terwijl de panchen lama’s de streek van Xigaze, de tweede belangrijkste stad, bestuurden.

tashilumpo 08

het Tashilumpo klooster in Xigaze 

Werden de reïncarnaties van de panchen lama door de dalai lama’s aangeduid?

Neen. Het waren de lama’s van het Tashilumpo klooster, de thuisbasis van de panchens, die de zoektocht naar een reïncarnatie tot een goed einde brachten. De dalai lama’s gaven hun toestemming of veto, net zoals het Chinese keizerrijk of later de republiek dat deed.

 

De 10e panchen lama vertrok niet in ballingschap samen met de dalai lama in 1959, hij bleef in Tibet. “Toch zou hij zich verzetten tegen het communistisch bewind en riep zelfs in 1964 op voor een onafhankelijk Tibet”, zo zeggen de ‘dalaïsten’. “Dat kostte hem 13 jaar gevangenschap”.

De 10e panchen heeft nooit een oproep gelanceerd voor een ‘onafhankelijk Tibet’, hij distancieerde zich ook duidelijk van de 14e dalai lama. Maar tijdens de Culturele Revolutie in China werd hij wel “opzij geschoven” en moest onder bewaakte residentie in de lamatempel in Beijing verblijven. Hij werd in 1978 gerehabiliteerd en kreeg flinke budgetten ter beschikking om tempels in Tibet en erbuiten te herstellen en te renoveren.

 

Zijn opvolging

De tiende panchen lama stierf in januari 1989 in Xigaze. Om zijn reïncarnatie te zoeken ging een comité van hoge lama’s van het Tashilumpo klooster in Xigaze aan het werk (begaafde kinderen zoeken, waarnemen van de wolken boven een heilig meer, enz). De tiende panchen had vier dagen voor zijn dood (na een hartaanval, die weinig uitweg bood) verklaard, op een symposium van hoge lama’s op 24 januari 1989, dat zijn opvolger moest gekozen worden volgens de traditionele methode van lottrekking in de gouden urne voor het beeld van Sakyamuni in de Jokhang tempel onder de drie best gevonden kandidaatjes. Het comité van het Tashilumpo klooster volgde het voorschrift, maar één van hen had heimelijk correspondentie met de dalai lama in India. Einde 1994 had het comité zeven kandidaatjes verzameld en maakte zich op om de drie beste eruit te halen om de lottrekking aan Beijing voor te leggen. Het is op dat moment dat de huidige dalai lama tussenkwam, in mei 1995, door unilateraal en zonder overleg met Beijing een ander kind aan te duiden als de geschikte opvolger, zonder sacrale lottrekking. De ereabt van het Tashilumpo klooster heeft zich onmiddellijk hiertegen verzet in een officiële toespraak, zeggende dat de dalai lama hierdoor de traditionele regels van het Tibetaanse boeddhisme met de voeten trad. Hij voegde eraan toe dat de geboortedatum van dat kind ook vervalst was: geboren voor de dood van de 10e panchen. Of dat waar is weten we niet, maar in elk geval de gewone procedure volgde haar weg en in november 1995 werd de uiteindelijke lottrekking onder de drie ‘beste’ uitgevoerd, wat resulteerde in de huidige 11e panchen lama, die ondertussen gestudeerd heeft en Tibet en aanpalende gebieden bereist. Het ‘andere’ kind werd inderdaad met zijn familie van het toneel ‘afgevoerd’. Het werd de mascotte van de onafhankelijkheidsbeweging in het buitenland.

 

Tot besluit

De Chinese regering heeft sinds de 18e eeuw haar zeggenschap over het bekrachtigen van een reïncarnatie van een hoge lama in een wet vastgelegd. Die wet is nog altijd van kracht. De huidige dalai lama heeft de kans gegrepen om dit te doorbreken, door van buitenaf eenzijdig de opvolging van de panchen lama naar zich toe te trekken.

résidence panchen

 de administratieve residentie van de panchen lama's, nu heropgebouwd, vroeger vernield tijdens een burgeroorlog met de dalai lama van Lhasa.

21:35 Gepost door infortibet in religie | Permalink | Commentaren (0) | Tags: tibet, dalai lama, panchen lama, reincarnatie

De commentaren zijn gesloten.