infortibet

De volledige Chinese provincie Qinghai wordt door de regering van de 14^e dalai lama opgeëist als “Groot Tibet”. Qinghai is een mengelmoes van etnische groepen. Er wonen bvb nog redelijk wat Mongolen. Qinghai was de ontmoetingsplaats tussen de Tibetanen en de Mongolen in de 13^e eeuw. Niet alleen de ontmoetingsplaats, maar ook de plaats voor de eerste krachtmeting. De Mongolen wonnen en onderwierpen Tibet. Sommigen zijn er gebleven, tot op vandaag. De Mongoolse legers brachten ook hun gevangen arabieren mee. Die gaven het ontstaan aan de Hui en de Salar bevolking in Qinghai, zeer talrijk. Qinghai opeisen betekent voor de regering van de 14^e dalai lama: alle “Chinezen” buiten. Wie zijn die “Chinezen”? De Mongolen mogen blijven omdat ze boeddhisten zijn, zelfs als zijn zij sinds zeven eeuwen “Chinees”. De Hui en de Salar, die ook sinds zeven eeuwen “Chinezen” zijn, moeten buiten, want die zijn moslims. Dat laatste wordt niet letterlijk gezegd in de teksten van de Tibetaanse regering in ballingschap. De Mongolen worden wel bij naam genoemd, als broedervolk. Al de rest krijgt het etiket “koloniserende Chinezen”, “recent, sinds de Chinese Volksrepubliek”.

Onder de Yuan dynastie (13e, begin 14e eeuw), waren Tibet en China één (Groot Khanaat).

Mongools tentenkamp in de omgeving van Golmud (Qinghai). Mensen uit de stad komen er 's zondags picknicken (barbecue van schaap, vergezeld van merriemelk) en paardrijden.

met vrienden en buur te gast bij Tibetaanse boer 

Golmud, een stadje, op bijna 3.000 m, in de provincie Qinghai. Golmud is het beginpunt van de nieuwe spoorlijn naar Lhasa. Het regent er bijna nooit, wat ginder neervalt gedurende één jaar, valt er bij ons in een relatief droge maand al uit. De Tibetaanse gastfamilie heeft er toch twee hectare grond voor tarwe en groenten, bevloeid door gletsjerwater van zeer ver weg. En 800 schapen. Twee van zijn vier zonen, met hun echtgenotes en kinderen, zijn er tijdens de korte zomer de kale bergen mee ingetrokken, 150 km verder zuidwaarts. Hijzelf is 75 jaar en even gerimpeld als de zanderige berghellingen. Zijn drie dochters zijn getrouwd en wonen elders in Golmud. Eén van zijn zonen werkt aan de spoorweg. Hij is er verkeersleider. Een vierde zoon helpt bij de oogst. Enkele serres zijn goed voor een diversiteit aan groenten. De familie eet het ganse jaar van de opbrengst en verdient er ongeveer 2.500 euro per jaar bovenop door de verkoop van het overschot. Dat lijkt niet veel, maar in China beredderen de boeren zich hiermee en Tibetanen zijn hierbij niet achtergesteld. De familie woont sinds 1989 in de landbouwzone rond Golmud en is afkomstig van de streek rond het Ta’ersi klooster in Oost-Qinghai, de geboortestreek van de 14^e dalai lama. Golmud gaf hen meer grond. Twee hectare is ruim voor een familie in China, voor wie dit gemiddeld minder is dan een vierde van een hectare. Het moet geloond hebben, want in 2000 bouwde de familie een nieuw huis. In zijn goed bemeubeld salon hangt een panoramische reuzenfoto van modern Lhasa. En boven de deur van zijn slaapkamer een diploma: “Hij geraakte helemaal op eigen krachten uit de armoede”. Voordien was hij seizoenarbeider. Hij kwam al voor 1989 naar de streek van Golmud om er schapen van anderen te hoeden en om te helpen bij het planten en het oogsten. Hij leerde “het vak” en kwam zich met zijn familie zelfstandig vestigen. Nu heeft hij een ijskast, een dvd-speler, een aangenaam interieur, enzoverder. Hij is een gelukkige man, want zijn vrouw leeft nog en zijn “groot gezin” telt in het totaal 17 personen. Wanneer hij gepensioneerd zal zijn (hangt van hem af) neemt hij met zijn vrouw eens de trein naar Lhasa, voor het plezier en om boeddha te eren.

In zijn testament had de 13^e dalai lama, zoals gebruikelijk in Tibet sinds de 17^e eeuw, aanduidingen gegeven over de plaats waar zijn reïncarnatie moest gezocht worden. Hij liet schrijven: “Daar in het verre noordoosten is het ook nog Tibet.” Hij bedoelde Amdo in de huidige provincie Qinghai. Daar hebben de hoge lama’s de huidige 14^e dalai lama gevonden in 1937. De streek stond niet meer onder Tibetaans bestuur sinds het uiteenvallen van het grote Tubo Rijk in de 9^e eeuw. Mongoolse leiders regeerden er vrij lang, onafhankelijk of als vazallen van het Chinese keizerrijk. Uiteindelijk werd het gebied in 1725 als “Kokonur Territorium” door de grote Manchu keizer Kangxi definitief ingelijfd bij het Beijing-regime, na het neerslaan van een opstand van de Qoshot Mongolen in Qinghai, die steun gezocht hadden bij de Dzungaren van Xinjiang. Keizer Kangxi had enkele jaren tevoren de Dzungaren reeds uit Tibet, dat ze overrompeld hadden, verdreven. Het “Kokonur Territorium” was een mengeling geworden van diverse volkeren: Tibetanen, Mongolen, Hui (moslims) en Han.

De bestuurlijke macht van de dalai lama’s, als ze die al hadden en pas vanaf de 17^e eeuw, reikte nooit verder dan het huidige Tibet. De reïncarnaties werden telkens gevonden in Centraal-Tibet (buiten één geforceerde Mongoolse kleinzoon). Waarom pinde de 13^e dalai lama voor zijn opvolging dan een punt op de kaart dat hij “ook nog Tibet” noemde en dat er eigenlijk ver buiten lag? Moeten we ons dat wel afvragen? Bij ons hoeft een paus ook geen Romein te zijn, het kan wel eens een Pool te beurt vallen. Hoewel, daar kunnen redenen voor zijn. En er waren redenen voor de 13^e dalai lama. Hij had de kaart van “Groot Tibet” heropgediept, toen hij in 1913 samen met de Engelsen zijn onafhankelijkheid bedong bij de toen nog jonge Chinese Republiek. De kaart van het Groot Tibet van tijdens het Tubo koninkrijk in de 8^e-9^e eeuw. De huidige 14^e dalai lama is, op aanduiden van zijn voorganger, geboren net op de vlottende grens met China van dat vroegere rijk. In gesprek met de Amerikaanse journalist Laird* vertelt hij: “De (huidige) panchen lama en ikzelf zijn beiden geboren op de grens met China, in Amdo. De mensen van Amdo hebben nu een bijzonder gevoel tegenover Tibet, want de dalai lama en de panchen lama zijn beiden afkomstig van die streek. Tijdens de vorige eeuwen waren zij gescheiden van Centraal-Tibet, maar aangezien wij beiden van Amdo afkomstig zijn, voelen zij zich nu nauwer verbonden. In die zin heeft het (mijn geboorteplaats) een invloed gehad.”

* verschenen in boekvorm in 2006. “The Story of Tibet, Conversations with the Dalai Lama”, Thomas Laird, Grove Press, New York. Het boek is uitgegeven onder co-copyright van de 14e dalai lama, die drie onderzoekers opdracht gaf om zijn citaten dubbel te controleren (vermeld in het voorwoord). Laird zelf, in zijn commentaren, neemt geregeld een loopje met geschiedenisfeiten. Om in het geboortedorp te blijven, Laird schrijft bv.dat de moeder van de 14^e dalai lama 16 kinderen ter wereld bracht, waarvan er 11 overleefden. In zijn autobiografie schrijft de 14^e dalai lama dat er slechts 7 overleefden. De drie experts, die het boek nalazen, hebben erover gelezen. Weinig belang, indien het slechts de énige geschiedenisverfraaiing in het boek zou zijn, wat niet het geval is. Het boek kreeg een boodschap van de 14^e dalai lama mee: “Een actie trouw aan de waarheid en aan de gerechtigheid laat zich niet ontmoedigen”.

** Het boek van Jetsum Pema kreeg de titel “Opdat de wereld zou herbloeien”.

De hoogvlakte in Qinghai in bloei

In Europa kennen we min of meer de grote stromen die uit de Alpen vloeien: de Rijn, de Rhône en de Donau. En we weten hoe gevoelig die zijn voor wat het klimaat en de mens in het Alpengebied aanrichten. Het Qinghai-Tibet plateau is tientallen malen groter en tot bijna dubbel zo hoog. De gletsjers, de meren zijn er talrijk, de stromen gigantisch. 82% van alle gletsjerwater in China komt van het plateau. Wat op en aan de rand van dit plateau klimatologisch gebeurt, bepaalt direct het leven van wel twee miljard mensen. En er gebeuren rare dingen. Er zijn gevolgen van de menselijke planetaire activiteit maar ook lokale stooractiviteiten. Door de globale opwarming van de aarde verkorten de gletsjers, is er minder neerslag en meer woestijnvorming. Het overvloedige vee versnelt de verzanding en verzilting met volgehouden mondjesmaat. Illegaal jagen doet de populatie van kleine graseters, zoals ratten en marmotten, toenemen, wat ook weer meer zand veroorzaakt. Ten slotte is er nog steeds illegaal delven naar goud, ondanks strenge veroordelingen in het recente verleden, waardoor minder gras en meer erosie.  

gras wordt schaarser op het plateau

 

Het Qinghai-gedeelte van het plateau wordt ook wel genoemd “San Jiang Yuan”, “de tuin van de drie stromen”. De Gele Rivier, de Yangzi en de Mekong ontspringen er. Qinghai is anderhalve keer Frankrijk, bevindt zich voor het grootste gedeelte boven de 4.000 meter en telt slechts 6 miljoen mensen, keurig verdeeld onder Tibetanen, Han en Hui (moslims), elk één derde. Qinghai is gekend als een “arme” provincie. Van de 16 districten zijn er 7 die “prioritair” genoemd worden in het nationale Chinese armoedebestrijdingplan. In het zuidwesten van de provincie is er de uitgestrekte Hol Xil regio, boven de 5.000m en met “duizend meren”, vergelijkbaar met Finland, beiden met 8% van hun oppervlakte ingenomen door meren. Wat we ons niet realiseren is dat de oppervlakte van de bergketens in Qinghai groter is dan die van de Himalaya in Tibet, beter bekend bij ons. Wat we ons nog minder realiseren is dat Qinghai 5.000 jaar geleden nog redelijk groen was, toen lag het nog 300m minder hoog boven de zeespiegel. Opgravingen haalden versierde pottenscherven boven die gelijkenissen tonen met sedentaire oude culturen langs de Gele Rivier. De tijden zijn veranderd. Het plateau werd kouder, de steppevolkeren kwamen in de plaats en in de 8^e eeuw werd het ge-“tibetaniseerd” door de zuidelijkere Tubo-clan. Maar de laatste dertig jaar zijn het de milieuomstandigheden die veel veranderen of dreigen te veranderen.

De Geladandong gletsjer, één van de voedingsbronnen van de Yangzi, is 700m korter geworden in 13 jaar tijd. Algemeen in Qinghai is de sneeuwlijn zich beginnen terug te trekken gedurende de jaren ’80. Het wordt warmer en droger. Meren verkleinen, verdwijnen of worden zoutig. Minder neerslag maakt alle meren meer zoutig. De karpersoort, die de omgeving kende en redelijk wat zout gewoon was, heeft het moeilijk en sterft traag uit. Het Ngoring meer in de omgeving van Madoi, een bronmeer voor de Gele rivier, zakt elk jaar met 2 à 3 cm. Het gemeentehuis van Madoi werd al drie keer verplaatst omdat de waterbron, die het gebruikte, opdroogde. Er waren ook teveel kuddes die het gras schaarser maaiden. En katastrofe erbovenop, Madoi was ooit een centrum van goudzoekers, die putten in het landschap maakten waar dan het regenwater en het slib naar toevloeiden en waarin de fortuinzoekers aan het ziften sloegen. Zij kampeerden er en om zich in voedsel te bevoorraden durfden ze antilopen roosteren, waarvan ze de huid illegaal verkochten om er “shahtoosh” sjaals van te maken, gegeerd in Hongkong en in Engeland in de jaren ‘90. Dit werd streng verboden, maar controleer maar eens een zeer dunbevolkt gebied, anderhalve keer Frankrijk en op grote hoogte. We zullen het Sarkozy’s politie vragen. Pas nu in de 21^e eeuw verhoogt de antilopenbevolking opnieuw. Het jagen op vossen en wolven heeft een explosie van kleine knaagdieren veroorzaakt, die rivaliseren met de yaks om planten en gras te verorberen. De pelzen van vossen en wolven zijn sinds eeuwen een gegeerde feesttooi voor de Tibetanen. Maar vroeger waren het enkel de lekennotabelen en hun dames, die ze mochten dragen. Nu het voorrecht voor de adel weggevallen is, kan en wil iedereen die wel. Om het probleem op te lossen worden er synthetische vellen geproduceerd.

Bij de bronnen van de Mekong waren 20 jaar geleden nog goede weilanden, nu is het gebied grotendeels dor geworden. In de omgeving van het Qinghai meer in het noorden vormden zich duinen, waar vroeger graasland of landbouwgrond was. In het district Qumarleb, op de hoge bovenloop van de Yangzi, is 300 km2 grasland veranderd in woestijn. In het totaal op het plateau is ongeveer het dubbele van de oppervlakte van Frankrijk bedreigd met woestijnvorming. Is de politie van Sarkozy hiertegen wel opgewassen? Het wordt dringend, zoniet te laat. Zandstormen komen in de plaats van sneeuwstormen. De Chinese overheid stelt geld ter beschikking voor mensen die het gebied willen verlaten. Hier wordt dit soms afgedaan als gedwongen volksverhuizing. Een half miljoen mensen koos er al voor. Er is de noodzaak - er kunnen geen kuddes meer grazen – om hongerrampen te voorkomen. Een ander recent experiment is kunstmatig veroorzaken van sneeuwbuien. Op 18 april 2007 verwekten meteorologen in Noord-Tibet neerslag, die leidde tot 1cm sneeuw op de grond (persagentschap Xinhua). Hoe, werd er niet bijgezegd. Kunnen we straks gletsjers “made in China” bestellen? Wetenschappers voorzien dat in 2050 alle gletsjers op het hoogplateau zullen gesmolten zijn en dat drinkwater een groot probleem wordt voor de omliggende honderden miljoenen mensen. Het gebeurt nu al dat de gevreesde Gele Rivier soms stopt met vloeien.

In Yushu (Qinghai) is er in de zomer een jaarlijks festival, net voor de oogst. Tientallen folkloristische groepen komen er hun dansen voorstellen. Een jury bekroont de beste. De groepen vormen zich per dorp of per werkeenheid. Daarnaast zijn er ook paardenkoersen en vaardigheidsdemonstraties te paard.

Een paar duizend mensen komen voor enkele dagen kamperen op de festivalweide. Vroeger kwamen ze te paard of te voet, nu grotendeels per wagen, met zelfs een ondenkbare file op het hoogplateau.   

op weg naar de festivalweide op 4.000m

In het noorden van het district Nyima (provincie Qinghai) zijn we dicht bij het barre Hoh Xil natuurreservaat, een immens gebied, de helft van Frankrijk, boven de 5.000m, waar geen enkel dorp meer te vinden is. Op de randen leven er mensen die ongeveer uitsluitend van de veeteelt leven. Hier en daar nog een klein lapje beschutte grond om wat gierst te planten. Het gebied is rijk aan meren. De zoutontginning in het Yibuk Tsaka meer was zeer bekend bij de Tibetanen. De productie is stilgevallen omdat de Tibetanen nu de voorkeur geven aan jodiumrijker zout van China, dat hen beter behoedt tegen aandoeningen van de schildklier. Maar sommige meren bevatten interessantere mineralen, zoals het Reda Tso meer, dat rijk is aan lithium. De ontginning ervan is pas begonnen. In de grote omgeving van Nyima zijn er een aantal warmwaterbronnen, jaarlijkse festivalplaatsen voor herders van honderden kilometer in het ronde. Het baden in het hete water is door de tijden heen een ritueel geworden en staat nu onder dokterstoezicht: “jouw gezondheidstoestand laat zes minuten toe”. Het grote Dangra Yutso meer is een heilig meer volgens de oude bon religie en met enkele zéér oude kloostertempels in de omgeving: Serzhing en Orgyen, daterend van de Zhangzhung periode in de 6^e-7^e eeuw, nog voor het Tibetaanse Tubo-imperium zich vormde.

nog enkele kuddes voor schaarser gras op de 5.000 meter grens

De 14^e dalai lama werd geboren buiten het actuele Tibet, nabij Xining in het noorden van Qinghai. Zijn ouders waren vrije boeren, geen lijfeigenen zoals in Tibet, en spraken het Chinees dialect van de streek. Dat laatste vermeldt hij niet in zijn memoires, maar wel schoorvoetend in een interview einde 1999 met Patrick French: “In mijn geboortedorp sprak men ongetwijfeld een Chinees dialect. Mijn oudste broer nochtans sprak het Tibetaans Amdo dialect in zijn klooster Kumbum. Ik denk dat mijn moeder zeer goed het Tibetaans van Amdo begreep.” Zijn moedertaal was Chinees en in zijn heimat waren de Tibetanen een kleine minderheid. Zowel in het interview als in zijn memoires vertelt hij dat Amdo toen bestuurd werd door Ma Pufang, een generaal van de Chinese republiek en Hui moslim. Toch laat hij zijn regering in ballingschap en het wereldwijde net van “Tibet support” groepen blijvend beweren dat Amdo pas door het Mao regime aan Tibet ontfutseld werd. Consequent tekent hij die streek ook mee in zijn “Groot Tibet”, als openingspagina van zijn memoires. In dezelfde paragraaf waar hij het over Ma Pufang heeft, situeert hij zijn geboortedorp “dichtbij” de grens tussen Tibet en China en laat uitschijnen dat dit zo was sinds het Tubo regime in de 7^e eeuw: “Toen de boeddhistische principes de Tibetaanse samenleving veroverden, was Tibet een groot rijk, met Centraal-Azië, belangrijke delen van Noord-India, Nepal, Bhutan en ook van China. De verhouding met de buurlanden kreeg nadien een meer spirituele klemtoon, minder politiek, en werd een relatie tussen spirituele leider en beschermheer, vooral met China. De Manchu keizers waren zelf boeddhisten en bestempelden de dalai lama als Koning van het Onthulde Boeddhisme.” Waarom dan een veel te grote kaart tekenen met politieke grenzen? Maar die zin in zijn memoires toont ook zijn verdere droomintentie: de machthebbers in Beijing zouden beter boeddhisten worden in plaats van communisten en mij als spirituele koning aanvaarden zoals de Manchu’s dat deden. Dan moeten we niet meer over politiek zeuren. Kortom, hij betreurt het verdwijnen van de “goede” ideologie in China.

De 14e dalai lama was slechts 4 jaar oud toen hij naar Lhasa overgebracht werd om er een opgesloten opleiding te krijgen als dalai lama.

groene geboortestreek 14e dalai lama

 

In Tongren (Noord-Qinghai) tijdens eeuwenoude rituele dansen (lhazhai= dans voor de goden, lezhai=drakendans, mozhai=oorlogsdans) steken de meeste jonge mannen scherpe bamboestengels of ijzeren naalden door beide kaken als offer aan de goden van de bergen en de rivieren. Het piercen van de kaken symboliseert het offeren van twee schapen. Een praktijk daterend van voor het boeddhisme, toe te schrijven aan de bon religie. Tongren is de hoofdstad van het autonoom Tibetaans departement Huangnan en ligt in het noorden ervan, niet ver van het beroemde Labrang (Kumbum) klooster. De omgeving van Tongren is een mengelmoes van volkeren: Tibetanen, Han, veel Tu (van het ooit grote koninkrijk Tuyuhunië), Hui, Salar en Mongolen. Traditioneel heeft elk dorp zijn Lawa, een soort priester die met de goden kan praten. Zij treden enkel op bij exorcisme rituelen en bij feesten. Voor de rest zijn het gewoon boeren zoals iedereen. Tijdens het zomerofferfeest moeten ze wel bloeden. Zij scalperen zich (voor een stukje), laten hun gezicht met bloed vollopen en smeren het uit over hun wit hemd. Hij leidt zo de dans samen met de gepiercete jongeren. Een half uur houden ze dat vol. Daarna volgen nog tal van folkloredansen met kleurrijke ensembles per streek of dorp en uiteraard paardenkoers.