02-01-07

Groot Tibet: de droom van de 14e dalai lama, of de elastische grenzen van Tibet

Sla een boek open over Tibet, bekijk een artikel in een tijdschrift of reis door de  websites van de vele “Tibet support” groepen verspreid over de gehele wereld en je vindt er steevast de kaart van “Groot-Tibet” in het oog springen: méér dan dubbel zo groot als het huidige Tibet (TAR of Tibetaanse Autonome Regio) en vijf maal de oppervlakte van Frankrijk. Vanwaar dit verschil? Het ingekrompen Tibet schuift de huidige 14e dalai lama, met zijn regering in ballingschap en zijn internationaal netwerk van activisten, in de laarzen van het Rode Leger, dat in 1951 Tibet binnenviel of bevrijdde, naargelang de versie. Toch hebben de dalai lama’s, van de 5e tot de huidige 14e, nooit over dit Groot Tibet geregeerd.

De eerste vier dalai lama’s waren gewoon kloosteroversten van de gelugpa school van het Tibetaans boeddhisme. De spirituele leider van de gelugpa is tot op heden niet de dalai lama, maar de abt van het oudste en belangrijkste klooster van Lhasa (Ganden). Maar de 5e dalai lama – de Grote Vijfde - kreeg de politieke macht over Centraal-Tibet in de 17e eeuw. Het was de Mongoolse krijgsheer Gushri Khan, vazal van Chinese Ming dynastie, die de Grote Vijfde op de lokale troon zette, na een burgeroorlog tussen twee boeddhismescholen in Tibet. Lhasa werd pas toen de hoofdstad en het immens mooie Potala paleis kreeg zijn huidige vorm. De volgende dalai lama’s, waaronder er enkele op jonge leeftijd geholpen werden om te sterven, regeerden steeds over Centraal-Tibet, de vallei van de Yarlung Tsangpo (Brahmaputra). Tot en met de laatste, de huidige. De Chinese Qing dynastie legde de provinciegrenzen definitief vast op wat nu nog de “autonome regio Tibet” is. Maar de helft van de Tibetanen leeft buiten dit gebied, elders op het hoogplateau. Daarvoor moeten we terug naar de 7e eeuw. Er ontstond toen een soort Karel de Grote in de omgeving van Lhasa: Songtsen Gampo. Hijzelf en zijn opvolgers van de Tubo dynastie veroverden het gehele plateau, onderwierpen volkeren, verjoegen of vernietigden er andere. Het plateau werd getibetaniseerd en gelamaïseerd. Dit grote rijk duurde tot begin 9e eeuw en viel toen uiteen na algemene slavenopstanden. Nooit meer was er een politieke eenheid. De dalai lama’s erfden veel later de lokale macht in Centraal-Tibet, maar de rest van het plateau was al lang rechtstreeks of via vazallen door de Chinese dynastieën bestuurd. Begin 20e eeuw zoekt de 13e dalai lama steun bij Engeland, de koloniale grootmacht van die tijd, om zich af te scheuren van China, gebruikmakend van de zwakte van het nieuwe Chinese republikeinse bewind. De Engelsen steunen hem en samen schuiven zij tegenover de Chinese republikeinen in 1913 de kaart van Groot Tibet naar voor en de eis voor verregaande autonomie, wat in de praktijk neerkwam op onafhankelijkheid (Chinees leger buiten). Het volledige hoogplateau wordt opgeëist en zelfs enkele randgebieden in het oosten. Uiteraard tekent de Chinese regering niet en de zaken blijven status quo, de 13e regeerde “slechts” over “Klein Tibet”. Tot de 14e dalai lama naar het westen vlucht in 1959. De kaart van “Groot Tibet” verschijnt opnieuw, dit keer duizenden malen en wereldwijd verspreid, vooral vanaf de jaren tachtig. Dit groot gebied bevat een mengeling van volkeren. De Tibetanen zijn er nooit in de meerderheid geweest. Eén op drie bewoners van het hoogplateau is Hui, moslim, een erfenis van Kublai Khan (er zijn ook Mongolen gebleven). Maar er waren ook altijd Han Chinezen in de randgebieden, naast een tiental andere volkeren. Als voorafgaande eis voor onderhandelingen met de Chinese regering wil de huidige 14e dalai lama die “vreemde” volkeren weg uit dat gebied. Het gaat om 10 tot 20 miljoen mensen. Zijn regering in ballingschap veroordeelt zelfs gemengde huwelijken tussen Tibetanen en “anderen” om de zuiverheid van het belaagde ras te behouden (toespraak Samdhong Rinpoche, 1e kalon).
 

 

12:55 Gepost door infortibet in groot Tibet | Permalink | Commentaren (0) | Tags: grenzen, gushri khan, lahsa, tibet, china, dalai lama, gelugpa, ming, qing