05-02-08

Het “Schaduwcircus: de CIA in Tibet”, een documentaire herbekeken

De film dateert van 1998 (niet zo oud) en werd gerealiseerd door de Tibetaanse Ritu Sarin en haar echtgenoot (beiden in het buitenland). Hij werd ondermeer getoond op BBC en op de Duitse televisie. Hij kreeg een festivalprijs in de USA. Gepensioneerde CIA officieren, Tibetaanse ex-rebellen en de huidige dalai lama (verder: 14e dl) komen aan het woord. Het herbekijken waard om te vergelijken bvb met het recentere boek "The CIA's secret war in Tibet" (2002) van Kenneth Conboy en James Morrison (Modern War Studies, University of Kansas).

Enkele elementen uit de film:

* Alles begon met de landhervorming in 1956 in de Tibetaanse gebieden in de provincie Sichuan. De lokale elite nam het niet. (noot: in Tibet zelf was overeengekomen om het grootgrondbezit niet af te schaffen zonder instemming van de 14e dl, maar de Tibetaanse bevolking in Sichuan viel niet onder die regel. De grootgrondbezitters onder hen werden in 1956 onteigend en gingen op de vlucht of in het verzet. Terwijl het Chinese bestuur de elite van Lhasa aan hun kant probeerde te krijgen, joegen ze die in Sichuan tegen hen in het harnas. Een historische fout, zou blijken).

* Een interview met Atha Norbu, ex-rebel. Werd gerecruteerd voor rekening van de CIA door de broer van de 14e dl. Hij is de enige overlevende van de eerste groep rebellen die een training kregen op het eiland Saipan. Ook de eerste geparachuteerde, toen nog in de omgeving van Lhasa.

* ex-CIA-ers aan het woord: Ken Knaus, Roger MacCarthey (leidde Saipan en de "Tibetan Task Force" in het algemeen), Frank Holober, Bruce Walker (die zei dat de Tibetaanse bannelingen de USA vroegen Tibet binnen te vallen, zoals in Korea).

* de rebellen hadden in 1958 een basis in Zuid-Tibet. Zij zullen de vlucht van de 14e dl organiseren. De vlucht was gepland door de kamermeester van de 14e dl samen met de CIA. Gedurende één week wist de CIA precies waar de 14e dl was, via radiocontact. Bij zijn aankomst in India stond een massa mensen hem op te wachten. Hij zag er prima uit op de archiefbeelden (de filmploeg was onderweg al aanwezig).

* De USA bracht 259 Tibetaanse rebellen over naar een kamp in Colorado (USA) voor guerrillatraining. Interviews met Tenzin Tsultrim (momenteel nog parlementslid van de regering van de 14e dl) en Thinley Phaljor. In '59-'61 werden groepjes rebellen boven Tibet of aanpalende gebieden geparachuteerd, naast talrijke wapendroppings. Onder hen een monnik, Bapa Legshay. Zij hadden cyanide capsules bij zich om zich niet levend gevangen te laten nemen. Dechen, een andere geparachuteerde: "Wij konden niet op tegen de Chinezen."  Wat betekent dat zij geen hulp van de bevolking kregen. Begin 1961 was de laatste parachutering. Onder hen Bhusang. Zij werden vrij snel omsingeld door het Chinese leger. Hij kreeg zijn cyanide capsule niet op tijd naar binnen en spuugde ze uit toen hij tegen de grond gekwakt werd. Zijn companen hadden de capsule wel naar binnengewerkt. Hijzelf zat 20 jaar in de gevangenis in Tibet, daarna week hij uit naar India.

* De CIA startte in 1961 een nieuwe operatie, in Mustang, waar ze 2000 Tibetanen verzamelden  en bewapenden onder leiding van de monnik Baba Yeshi. Bedoeling was de vrachtwagencolonnes op de weg van Lhasa naar Xinjiang te bestoken. Interviews met Acho, Lhamo Tsering (minister van veiligheid in de regering van de 14e dl van 1993 tot 1996), Tendar (die een raid op een vrachtwagen filmde).

* 1969: gedaan met militaire steun. Het wapentuig in Mustang werd zelfs sinds 1965 niet meer vernieuwd of uitgebreid. De ontgoocheling was groot bij de strijders van Mustang, enkelen pleegden zelfmoord. De USA: "geef ze nog enkele jaren wat geld." Het grootste deel werd overgebracht naar een kamp in Nepal, waar ze, buiten wat tapijten weven, weinig te doen kregen. Een deel leeft er nu nog.

* De gepensioneerde CIA-ers: "Wij faalden, zelfs al was het de beste USA-interventie in die tijd."

* De 14e dl, in een interview met de filmmakers, op een vraag over "geweld": "Als het doel goed is kan de methode om het te bereiken gewelddadig zijn. De enige vraag is: is het wel praktisch? Aan de vrijheidsstrijders heb ik in 1970 gezegd: verzaak aan geweld, jullie zijn niet genoeg in aantal tegenover de Chinezen."

 "The Shadow Circus: the CIA in Tibet"

Ritu Sarin & Tenzing Sonam, a White Crane Films Production for BBC, 1998. Is ook op DVD beschikbaar.

 

15:41 Gepost door infortibet in geschiedenis 20e eeuw | Permalink | Commentaren (0) | Tags: tibet, rebellen, cia, dalai lama, china, usa, geweld